Voedselallergie

Voedselovergevoeligheid is de overkoepelende term voor alle overgevoeligheidsreacties op voedsel. Voedselallergie, niet-allergische voedselovergevoeligheid (ook wel intolerantie genoemd) en coeliakie (reacties op gluten) vallen allemaal onder. Het zijn echter verschillende aandoeningen met andere verschijnselen.

Klachten

De klachten die kunnen optreden bij voedselovergevoeligheid lopen erg uiteen. Klachten treden op:

  • in het maagdarmkanaal (jeuk in de mond, misselijk, buikpijn, spugen, diarree),
  • op de huid (jeuk, uitslag, eczeem, vochtophoping),
  • op de ogen (gezwollen, tranen, rood),
  • in de luchtwegen (verstopte neus of loopneus, astma, heesheid, kortademigheid),
  • bloedomsloop en hart (anafylactische shock met eventueel dood tot gevolg).

Allergische reactie gezichtDe ernstigste reactie die kan optreden is een anafylactische shock. Hierbij kunnen verschillende symptomen optreden zoals een sterk verlaagde bloeddruk, zwellingen in de mond of keel, ademhalingsproblemen, bewustzijnsverlies en soms zelfs de dood.

Vaak treedt een allergische reactie binnen enkele minuten tot uren op. Deze reactie kan alleen bij een voedselallergie optreden. Bij intolerantie of coeliakie is dit niet mogelijk door andere reactiemechanismen.

Drempelwaarden

Bij een voedselallergie maakt het afweersysteem specifieke antistoffen aan (o.a. IgE) tegen eiwitten die in de voeding voorkomen, bijvoorbeeld bepaalde eiwitten uit koemelk of noten. Eiwitten die de eigenschap hebben allergische reacties te kunnen veroorzaken, worden ook wel allergenen genoemd. Omdat het afweersysteem specifiek reageert is de hoeveelheid allergeen dat een reactie kan veroorzaken erg laag. De gevonden drempelwaarden - waarbij het allergeen geen reacties meer oproept- lopen sterk uiteen per persoon. Toch zijn er initiatieven genomen om algemene drempelwaarden vast te stellen, waarbij allergische reacties bij allergische patienten onwaarschijnlijk zijn. Deze drempelwaarden worden gebruikt in risicobeoordelingen van kruisbesmetting met allergenen. Klik hier voor meer informatie over drempelwaarden.

Coeliakie (spreek uit: seuliakie) is een intolerantie voor gluten -de eiwitten uit bepaalde granen. Hierbij spelen IgE-antistoffen geen rol, maar een ander deel van het afweersysteem. Bij patiënten met coeliakie wordt het darmoppervlak aangetast waardoor voedingsstoffen slecht worden opgenomen. Deze ziekte is voornamelijk chronisch van aard en uit zich in diverse klachten.

Allergeniciteit

Het verhitten door koken of frituren heeft in de meeste gevallen geen invloed op de allergeniciteit, ondanks dat het eiwit denatureert. Klik hier voor meer informatie over de invloed van procesbewerkingen.

Prevalentie

Onderzoekers schatten dat ongeveer 1 tot 7% van de mensen in Europa last heeft van voedselallergie. Onder kleine kinderen komt het meer voor dan onder volwassen. Er zijn aanwijzingen dat voedselallergie steeds vaker voorkomt. Kleine kinderen kunnen over een allergie "heen groeien", met name bij allergieën voor koemelk en kippenei. Een allergie voor pinda daarentegen blijft meestal levenslang bestaan. Volwassenen komen vaak niet van hun voedselallergie af.

Sommige allergieën komen meer voor in bepaalde geografische gebieden, waarschijnlijk veroorzaakt door verschillen in voedingspatronen. Zo komt sesamallergie veel voor in het Midden-Oosten en allergie voor selderij in het Mediterrane gebied, maar minder in onze streken.
In veel gevallen reageren mensen niet op één stof maar op meerdere. Meervoudige allergieën komen veel voor. Een aantal combinaties van allergieën treden vaker op; dit verschijnsel wordt kruisovergevoeligheid genoemd. Dit verschijnsel treedt meestal op bij voedingsmiddelen die tot een nauw verwante (botanische) familie behoren. 

Behandeling en voorkomen van reacties

Hoewel de symptomen van allergische reacties bestreden kunnen worden met medicijnen bestaat de enige behandeling van voedselovergevoeligheid uit het weglaten van de stoffen die de allergische reacties veroorzaken. Afhankelijk van de stof(fen) waarop iemand reageert is dat een lastige klus waarvoor veel kennis over de samenstelling en etikettering van voedingsmiddelen nodig is. Daarnaast treden er allerlei praktische problemen op zoals het uitleggen van de situatie aan familie, vrienden maar ook bijvoorbeeld aan een peuterspeelzaal of een restaurant. Tevens is de verkrijgbaarheid van bepaalde producten moeilijk, is op vakantie gaan lastig en raken mensen zelfs in een sociaal isolement.

Er is Europese wetgeving vastgesteld voor het vermelden van veertien stoffen die allergische reacties kunnen uitlokken. Voor mensen met een voedselovergevoeligheid is dit een hele verbetering. Voor fabrikanten of verwerkers van voedingsmiddelen betekent dit het nodige werk. Hierbij kan de Praktijkgids Allergenen behulpzaam zijn. Voedselallergie is, ondanks de toegenomen aandacht, nog steeds een ingewikkeld onderwerp waar veel facetten een rol spelen.

Lees meer